Spaltisten

«Du vil da vel itj vårrå nå lærvkjerring», seier Grandtante.

Vi starter året med en ny spaltist i lokalavisa. Ingigerd Husbyn står også for illustrasjonen til sine tanker rundt et nytt årssskifte.  

Spaltister

Året 2021 kom så bratt. Ikkje som på Briskeby - men her heime. Etter gode juledagsmorgonar med omnsvarme og pledd samt kaffe og småkaker severt på nasen, djupt konsentrert i britiske dronningar og primeministrar på tv, er ein bratt tilbake i dei iskalde morgonstundar. Smått skjelvande, med fyrstikker på kne framom peisen og med sur ved som ikkje vil fata i. Den etterlengta kaffekoppen kan så absolutt ikkje nytast før 22 grader pluss i stova. Traktaren står på benken, ventar tålmodig, med filter og kaffekvernar pent på plass kvelden i forvegen.

Kunstneren Ingigerd Husbyn fra Levanger er ny spaltist i lokalavisa. 

Sukk, seier den, startar med eit rykk og surklar i veg slik den pla.

Julekorta er pent stabla opp på skrivebordet. Dei ein ikkje rakk å skriva, bør ein skriva no. Kanskje ønskja God faste, eller God Valentin?

Ingen god idè. Heller trene på å skriva årstalet rett. Nei, nei Ingigerd, ikkje 2012, isj da,fish da!

Fort gjort om ein er rask på labben, og kulepenna har ein god dag. Ikkje bra å rote med åra når ein er godt vaksen, vel?

Professor i norsk historie, Halfdan Koht, du hugsar han? Utanriksminister under krigen, sat i arbeidarpartiregjeringa i London, rollefigur i Erik Poppe sin film Kongens nei.

Professoren vart ein gong spurt av studentane sine om kva som var det viktigaste i historia. Dei venta sjølvsagt at han skulle seia Framveksten av arbeidarrørsla. Koht var sosialist..

«Det er årstala», svara Koht.

Rett! Må ikkje rote med dei.

Ein viktig syssel no i januarkjølda er å sy i knappar. Dei som heng i berre ein tråd, og dei som er tapte på veg opp og ned Brusvebakken. Skinnkåpa er ein versting i så måte. Kva hjelper det med varm pels kring bringa når nordavinden tar tak, og berre nedste knappen er på plass? Null og nix.

«Du vil da vel itj vårrå nå lærvkjerring», seier Grandtante, kjent for si skarpe tunge samt god orden i garderoben. «Dessutan er det ikkje bra å gå med skinn no!»

Ok, greit det. Men dette dyret er da steindaudt, det er kortreist frå buntmakar i Øvregaten i Bergen, varmt og ikkje utryddingstruga, godt brukt av mor mi og meg i alle år,62 år sidan beistet drog sitt siste sukk, - det må vel vera bærekraftig det! Helsing fru Frossenpinn.

Plastfiberkåpene derimot! Alle microplastkleda som vert dynga over oss og som til slutt hamnar i naturen, i havet og til slutt i matfatet. Eller brent på bål under varmare strok, der røyken forgiftar dei stakkars menneskja som lever av å utvinna søppel frå Nord.

Grandtante finn ikkje ord, og eg leitar fram skinnåla. Stikk meg sjølvsagt i fingeren, trekanta slipt i spissen som nåla er for å kunne trenge gjennom hud, som ein skalpell, hu!

Etter som knappane vert sydde på plass, kjem tankane om då ein hadde vårsjau i klesskapet siste år. Væpna med ei diger klesaks gjekk eg til aksjon etter å ha lese ein artikkel om bruk av polyesterfibre i klesindustrien. Ein bråte av tekstilane i skapet viste seg no å vera produktmerka med poly- eitt eller anna. Klassifiseringa til Death Row vart større og større og kunne etterkvart ha vorte skipa som søppel ned til N´drangeta, mafiaen på Calabria i Sør-Italia. Men altså for å unngå gatesal eller heleri av dei, inntil no kjære plagga mine, klipte eg like godt sund dei! Microplasten dryssa og tårene trilla: Den snerte blå, innsvinga jakka, shoddyfora, i dongery, trudde eg, ein gong den finaste i Torggata, (100% polyester), treningstøy av edelt merke, raffe genserar rett nok utan varme, stilege skjerf som ikkje klødde, lekre strømpebukser. Til slutt måtte eg bremse for ikkje å måtte gå i brurekjolen neste dag! Den frå Carnaby Street; sukk, evigunge 70-tal!

«Generalen», kåpa i kleskapet slapp så vidt unna skafottet. Trass poly-fòret heng den framleis stiv og strunk på klehengaren med breie skuldre og jakkeslag, mesta fotsid i svartstampa vadmål. I den stavra vi unge mødrene på 80-talet oss opp alle bakkene med barnevogn og handleposar utan å kny. No får den henge og vente på betre tider, med dåm av nostalgi.

Ei par kjolar av stoffet Crimplene står av seg sjølve, dei får òg overleva til skrekk og advarsel for neste generasjon.

Men «kunstnarkåpa» lest eg som eg ikkje ser og dyttar henne lengst inn i skapet.

I mellomtida sym microfibrane våre evig rundt i vassdrag og fjordar, lett fortumla etter runddansen i vaskemaskinane. Og med kåte skratt inntar dei etterkvart fiskestimane av sild og sei, makrell og skrei og let seg så gladeleg fortære.

Petter Dass snur seg i grava.

Eg takkar det gode dyret for at det har varma mor mi og meg i årtider, og syr med andakt fast den siste knappen. Med – bjørnetråd.

Ingigerd Husbyn

kunstner